Day: April 13, 2026

Լույսը և գույնը բնության մեջ: Ծիածան

Մեր շրջապատում տեսնում ենք զանազան գույների մարմիններ: Իսկ ինչո՞վ է պայմանավորված մարմինների գույնը: Ինչու՞ է խոտը կանաչ, իսկ կակաչը՝ կարմիր, ինչու՞ է մուրը սև, իսկ ձյունը՝ ճերմակ: Արեգակնային լույսի սպեկտրում սովորաբար տարբերում են սահուն ձևով մեկը մյուսին անցնող 7 գույն՝ կարմիր, նարնջագույն, դեղին, կանաչ, երկնագույն, կապույտ և մանուշակագույն:
Դրանց միավորման արդյունքում նորից ստացվում է սպիտակ լույս:

Բոլոր մարմինները լուսավորվում են Արեգակի կամ այսպես ասած սպիտակ լույսով: 

Ինչպե՞ս են առաջանում գույները:

Բազմաթիվ փորձերի արդյունքում պարզվել է այդ երևույթի պատճառը: 

Սպիտակ լույսի նեղ փունջը պրիզմայով անցնելիս բեկվում է, և էկրանի վրա առաջանում են իրար հաջորդող տարբեր գույնի շերտեր: Այդ պատկերն ընդունված է անվանել լույսի սպեկտր:

1368638575_1201826578.gif

Սպիտակ լույսի տարրալուծումը առանձին գույների պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ տարբեր գույնի լույսերը տարբեր չափով են բեկվում պրիզմայում, ինչի հետևանքով առանձնանում են իրարից:

Արեգակի լույսի սպեկտրը պարունակում է յոթ հիմնական գույներ` կարմիր, նարնջագույն, դեղին, կանաչ, երկնագույն, կապույտ և մանուշակագույն:

Իրականում առանձին գույների միջև հստակ սահմաններ գոյություն չունեն, և մեկից մյուսին անցումը տեղի է ունենում աստիճանաբար:

Եթե պատկերված բոլոր գույնի լույսերը խառնենք իրար, ապա կստացվի սպիտակ լույս:

Մենք գիտենք, որ սեփական լույս չունեցող մարմինները մեզ տեսանելի են իրենց կողմից անդրադարձրած լույսի շնորհիվ:

Սպիտակ մակերևույթն անդրադարձնում է իր վրա ընկնող բոլոր գույնի լույսերը: Այդ պատճառով տետրի թերթը, ձյունը, բամբակը սպիտակ լույսով լուսավորելիս մեզ սպիտակ են թվում:

Խոտը, ծառի տերևները սպիտակ լույսով լուսավորելիս անդրադարձնում են կանաչ գույնի լույսը, իսկ մնացածները կլանում են: Այդ պատճառով դրանք կանաչ են երևում:

Սև մարմինները կլանում են բոլոր գույնի լույսերը և չեն անդրադարձնում դրանցից ոչ մեկը, ինչի հետևանքով սև մարմիններից մեր աչքի մեջ ոչ մի գույնի լույս չի ընկնում:

Թափանցիկ մարմինների գույնը պայմանավորված է դրանց միջով անցնող լույսի գույնով:

Օրինակ՝
Կապույտ գույնի ապակու միջով անցնում է միայն կապույտ լույսը, իսկ մնացածները կլանվում են: Պատուհանի ապակին մեզ անգույն է թվում, որովհետև բաց է թողնում բոլոր գույնի լույսերը:

Գունավոր տեսողության համար հատուկ նշանակություն ունի երեք հիմնական գույների՝ կարմիրի, կանաչի և կապույտի համադրումը։ Այդ գույների օպտիկական գումարման արդյունքում ստացվում է սպիտակ լույս։

Կախված այն բանից, թե ինչ համամասնություններով են գումարվում այդ գույները, կարելի է ստանալ ամենատարբեր գույներ և գունային երանգներ։ 

images (12).png

Ուշադրություն: Կենդանիների աչքերը կառուցվածքով տարբերվում են իրարից։

Շատ կենդանիներ չեն տարբերում գույները։

Մեղուները տարբերում են դեղին և կապույտ գույները, ինչպես նաև մարդու համար անտեսանելի անդրամանուշակագույն ճառագայթները, բայց չեն ընկալում կարմիր գույնը։ Ձկները տեսնում են միայն մոտ հեռավորության վրա։

Սուր տեսողություն ունեն թռչունները։ Որոշ թռչունների աչքի զգայնությունը հարյուր անգամ մեծ է մարդու աչքի զգայնությունից։

Ծիածան
Սպիտակ լույսի բարդ կառուցվածքով է պայմանավորված բնության հրաշալի երևույթներից մեկը՝ ծիածանը:
Արեգակի լույսը, բեկվելով և անդրադառնալով անձրևի կաթիլներից, տարրալուծվում է տարբեր գույների և երկնքում հայտնվում բազմերանգ կամարի՝ ծիածանի տեսքով:

Ծիածանը ծագում է, երբ Արեգակի լույսն անցնում է անձրևի կաթիլների միջով և, ինչպես պրիզմայում, տարրալուծվում է տարբեր գույնի ճառագայթների։

Հաճախ կարելի է ծիածան տեսնել նաև ջրվեժի, շատրվանի, ջրող մեքենայի առաջացրած ջրափոշու մեջ։

image_862505151154407774174.gif

Հարցեր
1. Ինչի՞ց է կախված անթափանց մարմինների գույնը:
Իրենցից անդրադարձող լույսի գույնից։

2. Ինչի՞ց է կախված թափանցիկ մարմինների գույնը:
Թափանցիկ մարմինների գույնը պայմանավորված է դրանց միջով անցնող լույսի գույնով:

3. Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ դեր կարող է ունենալ գույնը կենդանիների կյանքում:
Իմ կարծիքով, գույնը կենդանիների կյանքում շատ մեծ դեր կարող է ունենալ, որովհետև այդպես կենդանիները բնության մեջ ամեն ինչը իրարից կտարբերեն ու իրենց համար ավելի անվտանգ կլինի։

Правописание И и Ы после приставок

  1. Пишется «Ы»: После русскоязычных приставок, оканчивающихся на согласный (без-, в-, вз-, воз-, из-, низ-, от-, под-, пред-, раз-, роз-, с- и др.), кроме меж- и сверх-.
    • Примеры: искать — безысканный, играть — сыграть, итог — подытожить, июнь — предыюньский.
  2. Пишется «И»:
    • После приставок на гласную: по-, про-, за-, на-, внутри-, между-: проиграть, поисковый, выиграть.
    • После приставок меж- и сверх-: межинститутский, сверхинтересный.
    • После иноязычных приставок (дез-, контр-, пост-, суб-, супер-, транс-, пан-): дезинфекция, контригра, суперигра, постимпрессионизм.
    • В сложных словах (первая часть — числительное): двухигольный, трехигровой.
    • В сложносокращенных словах: спортинвентарь. 

Исключения:

  • Слово взимать (и все однокоренные: взимание, взиматься) — пишется «и», хотя приставка вз-.

И/Ы после «Ц» (для контекста):

  • И пишется в корнях: цирк, цифра, цилиндр.
  • Ы пишется в исключениях: цыган, цыпленок, на цыпочках, цыц, цыкать.
  • Ы пишется в окончаниях и суффиксах: птицы, куцый.

Вставьте пропущенные буквы

Упражнение 1

Разыграть, сыскать, сверхизысканный, доискаться — подыскать, предыгровой — межыгровой, предынфарктный, заискриться — безыскровой, проинформировать — дезинформировать, безынвентарный, доисторический — предыстория, подыматься, подытожить,сверхыскусный — безыскусный, на именование — безымянный, заинтересоваться —безынтересный, изысканный, безынициативный, суперынфляция, финынспектор, безыдейный, безызвестный.

Упражнение 2

Сыграть мелодию, подыскать актёров, сымитировать звук, подытожить сказанное, межынститутские соревнования, предыдущий месяц, подыграть на гитаре, разыграть друга, межыздательское соглашение, безыглый ёж, сыкономить на поездках, вышел в суперыгру, предыюньское волнение, безынициативный сотрудник, в ожидании санынспекции, безымянный палец, смог отыграться, поступил в медынститут, взымать налоги, обыск в квартире, начать сызнова, безыдейное кино, купить спецынвентарь, ветви обындевели, безыгольное устройство, межыгровой цикл, взыскательный художник, международный розыск.

Упражнение 3

Безымянная речка, произвести дезынфекцию, взымать налоги, безынвентарный учёт, межигровой проект, трёхыглая колюшка, обындеветь на морозе, проверка санинспекции, подать контриск, изымать документы, межинститутские соревнования, безыскусный рассказ, предистория конфликта, безыглое растение, взыскательный художник, трёхымпульсный регулятор, безысходная тоска, назначен охотынспектором, сыкономить средства, безыдейное выступление, трансиранский маршрут, постынсультное состояние, обиграть соперников, встреча с финынспектором, безыскусственный восторг, студенты мединститута, двухыгольная швейная машина.