Month: October 2024

Երկրի Երկիր մոլորակի ձևի և չափերի մասին պատկերացումները հնագույն ժամանակներում եղել են շատ պարզունակ:

Երկրի գնդաձևության գաղափարը տրվել է դեռես մ.թ.ա. 6-5-րդ դարե­րում հայտնի փիլիսոփա Պյութագորասի կողմից, իսկ հետագայում (մ.թ.ա. 3-2-րդ դար) Արիստոտելը տվեց գնդաձևության ամենապարզ ապացույցը: Նա ուշադրություն դարձրեց այն հանգամանքին, որ Լուսնի վրա ընկնող Երկրի ստվերն ունի շրջանագծի ձև:

Միջին դարերում Երկրի գնդաձևության գաղափարը մոռացության մատնվեց: Այնինչ Հայաստանում դեռևս 7-րդ դարում Անանիա Շիրակացու հայտնի «Աշխարհացույցի» հիմքում դրված էր Երկրի գնդաձևության գաղափարը:

1522 թ. Ֆերնան Մագելանի շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը դար­ձավ Երկրի գնդաձևության առաջին իրական ապացույցը:

Երկրի գնդաձևության վերջնական և տեսանելի ապացույցը տիեզերանավերից կատարված լուսանկարներն են:

Երկրի չափերը: Մինչև երկրի չափերին անցնելը՝ ծանոթանանք Երկ­րի առանցք և բևեռներ տերմիններին: Երկրի առանցքն այն երևակայական գիծն է, որն անցնում է նրա կենտրոնով, և որի շուրջը պտտվում է Եր­կիրը: Երկրի առանցքի երկու հակադիր կետերը, որոնք հատվում են նրա մակերևույթի հետ, կոչվում են բևեռներ:

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Երկիրն իրական գունդ չէ, այլ՝ բևեռներից սեղմված է:

Երկրի ամենամեծ շրջագիծը, որը երկիրը բաժանում է երկու հավա­սար մասերի, կոչվում է հասարակած, որի երկարությունը մոտ 40000 կմ է: Հասարակածին զուգահեռ տարված երևակայական շրջագծերը կոչ­վում ես զուգահեռականներ, իսկ Երկրի բևեռներով անցնող ե- րեակայականկիսաշրջագծերը միջօրեականներ:

Ինչպես միջօրեականները, այնպես էլ զուգահեռականները գլոբուսի և քարտեզի վրա նշվում են աստիճաններով: Բնականաբար, 0⁰-ի զուգահեռականը հասարակածն է, իսկ հետաքրքիր է, թե ո՞րն է 0⁰-ի միջօրեականը:

Միջազգային համաձայնությամբ՝ Լոնդոնի մոտ գտնվող Գրինվիչի աստղադիտարանի վրայով անցնող միջօրեականն ընդունվել է որպես զրո­յական կամ գլխավոր միջօրեական: Ընդունված է գլխավոր մի­ջօրեականով և դրա հակառակ կողմով անցնող 180⁰-ի միջօրեականով երկրագունդը բաժանել արևելյան և արևմտյան կիսագնդերի:

Միջօրեականների ու զուգահեռականների միմյանց հետ հատումից առաջացած ցանցը կոչվում է աստիճանացանց:

Աստիճանացանցի օգնությամբ որոշում են որևէ օբյեկտի՝ քաղաքի, գյուղի, տվյալ վայրի կամ օվկիանոսում լողացող նավի «հասցեն»՝ աշ­խարհագրական կոորդինատները գլոբուսի կամ քարտեզի վրա: Աշխարհագրական կոորդինատներն են աշխարհագրական լայնությու­նը և երկայնությունը:

Աշխարհագրական լայնությունր ցույց է տալիս Երկրի մակերևույթի որևէ կետի հեռավորությունը հասարակածից դեպի բեեռներ՝ աստիճան­ներով արտահայտված:

Աշխարհագրական լայնությունր լինում է հյուսիսային (հս. լ.), և հա­րավային (հվ. լ.):

Օրինակ՝ Երևանը գտնվում է հս. լ. մոտ 40⁰ զուգահեռականի վրա: Սա­կայն այդ լայնության վրա կան բազմաթիվ այլ քաղաքներ: Հետեաբար՝ անհրաժեշտ է իմանալ նաև մյուս կոորդինատը՝ աշխարհագրական եր­կայնությունը:

Աշխարհագրական երկայնությունը ցույց է տալիս Երկրի մակերևույթի որևէ կետի հեռավորությունը սկզբնական մի­ջօրեականից դեպի արևելք կամ արևմուտք՝ աստիճաններով արտահայտ­ված:

Աշխարհագրական երկայնությունր լինում է արևելյան (արլ. ե.) ե արևմտյան (արմ. ե.): Օրինակ՝ Երեանը գտնվում է արլ. ե. 44,5⁰ միջօրեականի վրա:

Այսպիսով՝ Երևանի աշխարհագրական կոորդինատներն են հս. լ. 40⁰ ե արլ. ե. 44,5⁰, այսինքն՝ Երևանը գտնվում է դրանց հատման կետում: Քարտեզ: Ունենալով պատկերացում Երկրի ձևի ու չափերի, դրա վրա գտնվող օբյեկտների մասին, ինչպես նաև՝ դրանք ավելի կիրառական դարձնելու համար, անհրաժեշտություն է առաջացել երկրագունդը կամ նրա առանձին մասերը պատկերել թղթի կամ որևէ հարթության վրա, ինչն անվանել են աշխարհագրական քարտեզ:

Տարբեր քարտեզներից կազմված գիրքը կոչվում է ատլաս:

Գլոբուս: Երկրագնդի մանրակերտը կոչ­վում է գլոբուս, որր լատիներեն նշանակում է գունդ: Գլոբուսը հնարավորու­թյուն է տալիս երկրագունդը տեսնելու ամ­բողջությամբ :

Առաջին հաջողված գլոբուսը պատրաս­տել է գերմանացի աշխարհագետ Մարտին Բեհայմը 15-րդ դարում:

Առաջին հայատառ գլոբուսը պատրաստվել է Վիեննայի Մխիթարյան Միաբանությու­նում 1850 թ. և գտնվում է Միաբանության թանգարանում:

Жила в роскошном замке маленькая принцесса, хорошенькая, нарядная, всегда в золотых платьях. Избаловали маленькую принцессу Эзольду.
— Хочу иметь коня совсем белого, с черной звездочкой на лбу – заявила как-то Эзольда и топнула ножкой. И помчались рыцари во все стороны искать белого коня с черной звездочкой на лбу. По всему свету искали. Наконец нашли в конюшне одного человека. Дали рыцари целую конюшню денег, взяли коня и привели к Эзольде. А Эзолььда и смотерть на коня не хочет.
— Я уже расхотела… Надо было раньше… А теперь кошку хочу, чтобы вся золотая и пушистая была… Нечего делать: поехали двадцать рыцарей искать золотую кошку. Искали, искали – нигде не нашли. Целый год искали, и еще год, и еще… Эзольда уже взрослая девочка стала, а рыцари все по свету ищут кошку. Наконец убедились, что нет такой кошки на свете. Нечего и искать, если нет. Погоревали и возвращаются ни с чем.

Вопросы

1. Каким было первое желание Эзольды?
   Эзольды первое желание было белого конь, с черной звездочкой на лбу.
2. Каким было второе желание?
   Эзольды второе желание было кошку, чтобы вся золотая и пушистая.
3. Опишите Эзольду.
   Эзольда было очен красивая принцесса.

1.Вставьте, где нужно, пропущенные буквы.

Сердце, солнце, местность, поздний, честный, лестница, опасный, грустный, ясный, радостный, ненастный, известный, праздник, вкусный, искустный, интересный.

2.Вставьте пропущенные непроизносимые согласные.

Интересно, вам известно, что готовлю я чудесноя. Только картошка подгорела немножко, пирог капустный очень вкусный. Слегка посолен компот клубничный, а яички сварились отлично! Теперь вам ясно, что всё прекрасно.

3.Спишите, вставляя пропущенные буквы.

Прелестные цветы на лугах. 2 Мама получила радостное известие. 3. К нам в гости приехал известный писатель. 4. Осенью часто бывают ненастные дни. 5. Поздно вечером мы возвращалась домой. 6. К дому вела узкая лестница. 7 Здравствуй. Праздник наш весёлый, праздник солнца и весны!

4.Озаглавьте текст. Вставьте пропущенные буквы.

Подхвотил ручей мой караблик и понёс его. Волны подбрасывают его, из сторны в сторону кидают. А караблик плывёт всё дальше и дальше. Я рядом с ним бегу. Другие ребята за мной спешат. Но вот и река. Поплыл мой караблик в ручную даль. Крохотной точкой малькнул и скрылся.

Домашнее задание: «Чудесная звездочка» /часть 1/ читать, рассказывать

Համո Սահյան Անտառում ամպի ծվեններ կային, Կապույտ մշուշներ կային անտառում, Օրոր էր ասում աշունն անտառին, Բայց դեռ անտառի քունը չէր տանում։ Շշուկներ կային անտառում այնքան, Եվ խոնա՜վ-խոնավ բուրմունքներ կային, Իրար փաթաթված ստվեր ու կածան Ու հետքե՜ր, հետքե՜ր, հետքեր մարդկային։ Եղյամն էր սունկի գլուխն արծաթում, Մրսում էր կարծես վայրի նշենին, Հանգստանում էր հողմը բացատում՝ Ականջն ամպրոպի ազդանշանին։ Եղնիկի հորթը՝ մամուռը դնչին, Թռչում էր իր մոր բառաչի վրա, Եվ որսկանը թաց խոտերի միջին Կորած հետքերն էր որոնում նրա։ Փայտահատը հին երգն էր կրկնում Եվ տաք սղոցն իր յուղում էր կրկին, Թեղին անտարբեր ականջ էր դնում Տապալված կաղնու խուլ հառաչանքին։ Անտառապահի տնակի առաջ Խարույկն իր խաղաղ ծուխն էր ծածանում, Եվ խարույկի մոտ եղևնին կանաչ Սոճու հետ սիրով զրույց էր անում… Անտառում խորին խորհուրդներ կային, Եվ արձագանքնե՜ր կային անտառում, Օրո՜ր էր ասում աշունն անտառին, Սակայն անտառի քունը չէր տանում…

Առաջադրանքներ

1. Ուշադիր կարդա՛ բանաստեղծությունը, դուրս գրիր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:
Ծածանել-շարժվել
Հողմ-ուժգին քամի

2. Ընդգծված բառերը փոխարինի՛ր հոմանիշ բառերով և գրի՛ր։ Կարդա՛ և դիտարկի՛ր կատարված փոփոխությունները։ 
ծվեններ-կտորներ
մշուշներ-մառախուղներ
բուրմունքներ-հոտեր
կածան-արահետ
հողմ-ուժգին քամի
որոնել-փնտրել
հառաչանք-հոգոց
ծածանել-շարժվել
խորին-խորը

3. Առանձնացրու՛ փոխաբերությունները և վերլուծի՛ր:
Օրոր էր ասում աշունն անտառին, բայց դեռ անտառի քունը չէր տանում-
Իրար փաթաթված ստվեր ու կածան-
Եղյամն էր սունկի գլուխն արծաթում, մրսում էր կարծես վայրի նշենին, հանգստանում էր հողմը բացատում՝, ականջն ամպրոպի ազդանշանին-
Խարույկն իր խաղաղ ծուխն էր ծածանում, և խարույկի մոտ եղևնին կանաչ սոճու հետ սիրով զրույց էր անում-

4. Ընդգծի՛ր դարձվածքները և բացատրի՛ր:

5.Բանաստեղծությունից առանձնացրո՛ւ նկարագրությունները:
Կապույտ, խոնավ, վայրի, թաց, կորած, հին, տաք, խուլ, կանաչ, խորին,

6. Նկարագրի՛ր բանաստեղծության աշնանային անտառը: 
Աշնանային անտառը ոսկեդեղին էր և խիտ էր։

7. Առանձնացրո՛ւ քեզ դուր եկած հատվածը և մեկնաբանի՛ր ընտրույունդ։
Եվ խարույկի մոտ եղևնին կանաչ
Սոճու հետ սիրով զրույց էր անում…
Ինձ դուր եկած հատվածը սա էր, որովհետև նրանք հաճույքով տաքանում էին վառ խարույկի մոտ և ուրախ զրուցում էին իրար հետ։

8. Ինչի՞ մասին էին սիրով զրուցում սոճին ու եղևնին: Երկխոսության տեսքով գրի՛ր նրանց զրույցը:

Սոճու ու եղևնու երկխոսությոնը

—Բարև՛, Սոճի։
—Բարև՛, Եղևնի։
—Ինչ լավ երեկո է։
—Այո, շատ գեղեցիկ երեկո է։
—Արի թեյ խմենք։
—Համաձայն եմ։
—Դու մրսու՞մ ես։
—Այո։
—Ես նույնպես։
—Պետք է խարույկ վառել։
Եվ այդպես նրանք խարույկ վառեցին, իրենց թեյը խմեցին և քնեցին։

9․ Սահուն ընթերցի՛ր բանաստեղծությունը։ Ձայնագրի՛ր բանաստեղծության ընթերցումդ և հրապարակի՛ր բլոգումդ։ Ընթերցմանդ կարող ես քո կողմից արված համապատասխանող աշնանային ֆոտոշար կցել։

1. Գտի՛ր քառակուսու մակերեսը և պարագիծը՝ իմանալով, որ նրա կողմի երկարությունը 5 դմ է։
   1)5×4=20
   2)5×5=25
2. Քառակուսու պարագիծը 28 դմ է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։
   28:4=7
3. Քառակուսու մակերեսը 49 քառակաուսի մետր է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։
   49:7=7
4. Հաշվի՛ր 25 սմ և 11 սմ  կողմերով ուղղանկյան պարագիծն ու մակերեսը:
   1)(25+11)x2=72
   2)25×11=275
5. Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա լայնության և երկարության գումարը 14 սմ է։
   1)14+14=28
6. Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա լայնության և երկարության գումարը 32 դմ է։
   1)32+32=64
7. Ուղղանկյան լայնությունը 8 սմ է, իսկ երկարությունը 2 սմ-ով մեծ է լայնությունից։ Գտնել ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։
   1)8+2=10
   2)(10+8)x2=36
   3)10×8=80
8. Հաշվի՛ր 3 դմ, 4 դմ  և 5 դմ կողմերով եռանկյան պարագիծը։
   1)3+4+5=12
9. Հաշվի՛ր 15 սմ, 14 սմ, 16 սմ և 17 սմ կողմերով քառանկյան պարագիծը։
   15+14+16+17=62
10. Սիրելի սովորողներ, այժմ ինքներդ կազմեք նմանատիպ առաջադրանքներ:
    1. Գտի՛ր քառակուսու մակերեսը և պարագիծը՝ իմանալով, որ նրա կողմի երկարությունը 6 դմ է։
       1)6×4=24
       2)6×6=36Քառակուսու պարագիծը 24 դմ է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։
       24:4=6Քառակուսու մակերեսը 64 քառակաուսի մետր է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։
       64:8=8Հաշվի՛ր 12 սմ և 11 սմ  կողմերով ուղղանկյան պարագիծն ու մակերեսը:
       1)(12+11)x2=46
       2)12×11=132
    5․ Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա  լայնության և երկարության գումարը 16 սմ է։
    1)16+16=32

1. Գործնական աշխատանք․

Սիրելի  սովորողներ,  կատարեք չափումներ ու  հաշվեք ձեր  հյուրասենյակի  հատակի  մակերեսն ու պարագիծը։

Դրա համար կատարեք հետևյալ քայլերը՝

• Նախ նշեք, թե հյուրասենյակի հատակը ինչպիսի երկրաչափական պատկեր է։
• Մատրի(չափերիզի) միջոցով չափեք հյուրասենյակի հատակի լայնությունն ու երկարությունը։
• Հաշվեք ձեր  հյուրասենյակի  հատակի  մակերեսն ու պարագիծը։
• Կատարեք ֆոտոշարք, որտեղ երևան, թե ինչպես եք կատարում չափումները։
• Արդյունքը ֆոտոշարքի հետ միասին տեղադրեք բլոգում։

• Ուղղանկյան պարագիծը  հավասար  է  նրա լայնության և երկարության գումարի կրկնապատիկին։

Ուղղանկյուն

Ուղղանկյան մակերեսը հավասար է նրա երկարության և լայնության արտադրյալին։

երկարություն

• Քառակուսին   այն   ուղղանկյունն  է, որի լայնությունը հավասար է երկարությանը։
• Քառակուսու բոլոր կողմերը հավասար են։
• Քառակուսու պարագիծը հավասար է կողմի քառապատիկին։
• Քառակուսու  մակերեսը   հաշվելու համար  նրա կողմը բազմապատկում ենք իրենով։

Քառակուսի

Եռանկյան  պարագիծը    հավասար է նրա 3 կողմերի երկարությունների           գումարին։

Եռանկյուն

Քառանկյան  պարագիծը հավասար է նրա 4 կողմերի երկարությունների         գումարին։

Քառանկյուն

Սիրելի սովորողներ այսօրվա ձեր աշխատանքը սա է՝

Առաջադրանքներ

1. Հաշվի՛ր 25սմ և 10սմ  կողմերով ուղղանկյան պարագիծն ու մակերեսը:
   
   

1)(25+10)x2=70
2)25×10=250

• Ուղղանկյան լայնությունը 84սմ է, իսկ երկարությունը 6 սմ-ով մեծ է լայնությունից։ Գտնել ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։

1)84+6=90
2)(84+90)x2=174
3)90×84=7560

• Գտի՛ր քառակուսու մակերեսը և պարագիծը՝ իմանալով, որ նրա կողմի երկարությունը 5 դմ է։
  1)5×4=20
  2)5×5=25
• Քառակուսու պարագիծը 36 սմ է։ Որքա՞ն է այդ քառակուսու մակերեսը։
  36×36=1296
• Քառակուսու 3 կողմերի գումարը 36 սմ է։ Որքա՞ն է այդ քառակուսու մակերեսը։
  1)36:3=12
  2)12×12=144
• Մի ուղղանկյան լայնությունը 50սմ է, իսկ երկարությունը 60սմ է, իսկ մյուս ուղղանկյան լայնությունը 70սմ է, իսկ երկարությունը 80սմ է։ Որքանո՞վ է մեծ ուղղանկյան մակերեսը մեծ փոքր ուղղանկյան մակերեսից։
  1)60×50=3000
  2)70×80=5600
  3)5600-3000=2600
• Հաշվի՛ր 4դմ, 6դմ  և 7դմ կողմերով եռանկյան պարագիծը։
  4x6x7=168
• Հաշվի՛ր 5սմ, 4սմ, 6սմ և 7սմ կողմերով քառանկյան պարագիծը։
  5x4x6x7=840
• Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա լայնության և երկարության գումարը 46 է։
  46+46=92
• Քառակուսու մակերեսը 36 քառակաուսի մետր է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։
  36:6=6
  
  

Սիրելի  սովորողներ,  կատարեք չափումներ ու  հաշվեք ձեր  հյուրասենյակի  հատակի  մակերեսն ու պարագիծը։

Continue reading This, These, That, Those

По небу плыли две тучки. Одну звали Тучка – невеличка, а другую Лей-веселей. Они плыли высоко и не мешали солнцу светить, птицам петь и детям играть на улице. Все радовались хорошей погоде. Потом им стало скучно летать без дела. Они спустились и полили землю дождем. Но люди были недовольны.
-Какая противная погода!-говорили они.
-Льет как из ведра! Вот неудачный день!
-Ох, и надоел этот дождь!
-Ну если мы им так не нравимся, улетим отсюда, — сказали тучки. И они улетели. Дождь кончился. Засияло солнце. И все были очень довольны. Все радовались чудесной погоде. Каждый день теперь светило солнце, становилось все жарче и жарче. Трава пожелтела. Коровы остались без травы и перестали давать молоко. Мороженщику негде было взять молока, и он не мог сделать мороженое. Дети остались без мороженого и заплакали. И корова заплакала, и утки, и лошади, и собаки, и кошки и мамы, и папы… Тогда люди надели плащи, раскрыли зонтики и вышли на улицу. Увидев это, Тучка – невеличка и Лей – веселей очень удивились. Они спустились пониже к аме. Из туч опять полили дождь. Настоящий ивень.
-Какой приятный дождь!-обрадовались все.
-Вот удачный денек!
-Пусть льет как из ведра. Все были довольны. И Лей – веселей и Тучка – невеличка.

Вопросы

1.Чем занимались тучки?
Тучки полили землю дождем.

2.Чем были недовольны люди?
Люди были недовольны тем, потому что начился дождь.

3.Почему тучки улетели?
Тучки улетели что бы палить дождем улицу.

4. Что происходит в природе, когда долго не идет дождь?
Когда долго не идет дождь, природа сушает.

5.Как люди пытались вызвать дождь?
Люди надели плащи, раскрыли зонтики и вышли на улицу. Увидев это, Тучка – невеличка и Лей – веселей очень удивились. Они спустились пониже к аме. Из туч опять полили дождь.

1.Составьте словосочетания
погода неудачный
дождь чудесное
ручьи противная
день проливной
Настроение звонкие

Погода-противная
Дождь-проливной
Ручьи-звонкие
День-неудачный
Настроение-чудесное

2. Вставьте, где нужно, пропущенные буквы. Используйте для этого родственные слова.

радостно, радостный — радость;

счастливо, счастливый — счастье;

честно, честный — честь;

поздно,поздний — опоздать;

прелестно, прелестный — прелесть

3.Соберите предложения в текст и запишите его. К выделенным словам подберите проверочные слова и запишите их.

Вся местность (место) изменилась. Текут ручьи. Заметно радостное (радось) приближение весны. Наступила весна. Прилетели вестники (весть)весны — грачи. Стоит прелестная (прелесть) погода.

4.Определите, есть ли в этих словах непроизносимые согласные звуки, подчеркните их.

Чудесный, ужасный, вкусный, опасный, интересный, напрасный.

Домашнее задание: «Дождь» читать, рассказывать